Hello em,
Mỗi ngày mở tin nhắn lên, anh nhận được vô số những dòng than thở giống hệt nhau:
“Anh ơi, sếp em hãm quá, đì em không ngóc đầu lên nổi.” “Công ty này toxic quá anh ạ, không ai chịu hướng dẫn em cả.” “Thị trường dạo này khó khăn, em rải 50 cái CV không ai gọi, chắc do em học trường top dưới.”
Anh Quang nói thật: Có thể sếp em hãm thật, công ty em toxic thật. Nhưng nếu em luôn mở miệng ra là đổ lỗi cho hoàn cảnh, thì em đang mắc phải một căn bệnh ung thư di căn của tuổi trẻ: Tư Duy Nạn Nhân (Victim Mindset).
Đây là 1 trong 2 “bệnh” tư duy phổ biến nhất ở giai đoạn mới bắt đầu — bệnh còn lại là thiếu chỉ số vượt khó AQ, vừa khó một chút là đã muốn bỏ.
Trong bài The Career Map: Lộ Trình Sự Nghiệp, anh đã nói tư duy chính là bộ rễ của em. Nếu rễ bị nhiễm độc, em có nạp bao nhiêu kỹ năng cũng vô dụng.
Khi đóng vai nạn nhân, em tự tước đi quyền kiểm soát cuộc đời mình và giao phó nó cho người khác. Thị trường lao động vô tình lắm em, nó không trả tiền cho sự đáng thương!
Lấy giấy bút ra, ghi số từ 1 đến 5. Đọc đến đâu, tự đánh dấu Đúng/Sai cho bản thân đến đó — cuối bài em sẽ biết mình đang dính bao nhiêu trên 5. Hôm nay anh sẽ cho em liều thuốc đặc trị để nhổ bỏ cái rễ độc này tận gốc.
5 DẤU HIỆU EM ĐANG BỊ NHIỄM TƯ DUY NẠN NHÂN
Hãy đọc thật kỹ và soi xem mình có dính đến dấu hiệu nào dưới đây không. Đừng tự ái, dũng cảm đối diện sự thật là bước đầu tiên để trưởng thành.
1. Luôn có một nơi để em đổ lỗi
Đi làm trễ? “Tại kẹt xe, tại trời mưa”. Dự án fail? “Tại team Marketing chạy ads không ra số, tại sếp giao việc không rõ ràng”. Rớt phỏng vấn? “Tại HR hỏi câu vớ vẩn”.
Người có tư duy nạn nhân luôn có một kho lý do hoàn hảo để chứng minh rằng sự thất bại này hoàn toàn không phải do bản thân mình. Việc chối bỏ trách nhiệm và đổ lỗi chính là liều thuốc độc giết chết sự thăng tiến.
2. Căn bệnh “Tại sao lúc nào cũng là em?”
Em luôn cảm thấy cả thế giới đang chống lại mình. Thấy đồng nghiệp được thăng chức, em chép miệng: “Chắc do nó biết nịnh sếp, chứ mình làm cật lực thì sếp lờ đi”. Em luôn tự mặc định mình là người chịu thiệt thòi nhất công ty, là con tốt đen bị bóc lột.
3. Than vãn nhưng tuyệt đối không hành động
Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất. Lên công ty là tụ tập nói xấu sếp, chê bai quy trình, than lương thấp, khóc lóc về lượng công việc khổng lồ.
Nhưng khi được hỏi: “Thế em có định nghỉ việc không? Hay em có đề xuất giải pháp gì không?” thì lại im re và cam chịu. Em nghiện cảm giác được người khác đồng cảm với sự khổ sở của mình thay vì đi tìm giải pháp giải quyết vấn đề cốt lõi.
4. Dị ứng với những lời góp ý
Khi sếp hoặc đồng nghiệp chỉ ra cái sai trong công việc, thay vì ghi nhận để sửa, não em lập tức bật chế độ phòng thủ: “Sếp ghét mình nên mới bới lông tìm vết”, “Họ đang chèn ép ma mới”.
Em đánh đồng việc người ta chê sản phẩm của em thành việc người ta đang tấn công nhân cách của em. Kẻ khôn ngoan biết cách nuốt cái tôi xuống để nhận Feedback, còn nạn nhân thì xù lông nhím.
5. Luôn chờ đợi một “đấng cứu thế”
Treo máy ở trạng thái chờ. Chờ một người Mentor có tâm xuất hiện cầm tay chỉ việc. Chờ công ty có chính sách tăng lương tự động. Em tin rằng mình cứ ngồi im đóng vai người tốt, rồi phần thưởng sẽ tự rơi xuống đầu.
SỰ THẬT TRẦN TRỤI CHỐN CÔNG SỞ
Đếm lại xem em vừa đánh dấu Đúng mấy trên 5 dấu hiệu? Dù là 1 hay cả 5, cũng đừng vội tự ái. Quan trọng là em vừa nhìn thẳng vào sự thật, thay vì né tránh.
Tại sao tư duy nạn nhân lại nguy hiểm đến vậy?
Bởi vì khi em nói “Đó không phải lỗi của tôi”, thì em cũng đồng thời nói “Tôi không có khả năng thay đổi nó”. Em tự biến mình thành một chiếc lá trôi sông, sóng đánh đi đâu thì trôi đi đó.
Nhưng anh Quang phải nói thẳng: Không ai có nghĩa vụ phải cứu em cả.
Doanh nghiệp không mở ra để làm trại trẻ mồ côi vuốt ve cảm xúc của em. Họ mua sức lao động và năng lực tạo ra tiền của em. Sếp thà chọn một đứa năng lực trung bình nhưng lì lợm, sai biết nhận lỗi và sửa đổi, còn hơn ôm vào một đứa giỏi nhưng hở tí là dỗi hờn, đụng chuyện là chối bỏ trách nhiệm.
GỠ BỎ TẬN GỐC TƯ DUY NẠN NHÂN
Để bứng cái rễ độc này lên và thực sự làm chủ Tư Duy Sự Nghiệp, em cần một liều thuốc đắng mang tên: Chịu trách nhiệm tuyệt đối.
Đây là luật chơi, mọi thứ xảy ra trong cuộc đời em, dù em có trực tiếp gây ra hay không, em đều phải chịu trách nhiệm tìm cách giải quyết.
- Thay đổi ngôn ngữ lập trình của não bộ: Bắt đầu từ việc cấm tuyệt đối 2 từ “TẠI” và “BỊ” trong từ điển của em. Thay vì nói “Tại đường kẹt xe nên em đến muộn”, hãy nói “Em xin lỗi vì không tính toán kỹ thời gian. Lần sau em sẽ đi sớm 15 phút”.
- Tập trung vào Vòng tròn kiểm soát: Tính cách của sếp, nền kinh tế… là những thứ nằm ngoài vòng kiểm soát của em. Hãy thu hẹp tầm nhìn lại, chỉ tập trung vào những gì em kiểm soát được: Thái độ, bộ kỹ năng thiết yếu và hành động của em. Sếp giao việc khó? Đó không phải là đì đọt, đó là cơ hội để em rèn luyện bản lĩnh.
- Lấy lại quyền làm chủ: Nếu công ty toxic thật sự và không có khả năng cứu vãn? Đừng ngồi đó than vãn làm độc hại thêm tâm trí mình. Cập nhật lại CV, rèn luyện kỹ năng phỏng vấn và chủ động tìm một môi trường mới. Em có quyền lựa chọn, em không phải là một cái cây bị đóng đinh tại chỗ!
CHỌN LÀM CON MỒI HAY LÀM NGƯỜI CHƠI?
Trò chơi sự nghiệp vô cùng tàn khốc, nhưng nó cực kỳ sòng phẳng. Em đóng vai nạn nhân, em sẽ nhận được sự thương hại (thứ vô dụng nhất trên đời). Em đứng lên chịu trách nhiệm, em sẽ nhận được sự tôn trọng và thu nhập xứng đáng.
Quyền quản trị cuộc đời đang nằm trong tay em. Đã đến lúc chấm dứt chuỗi ngày oán trách số phận và bắt tay vào hành động thực tế.
Còn đang mông lung chưa biết bắt đầu từ đâu? Vào cộng đồng để hỏi thẳng anh, không cần chờ đủ “sẵn sàng” mới dám hỏi.
Nếu em đã có hướng rõ và muốn đọc thêm, hai bài này liên quan trực tiếp đến tư duy nạn nhân: Tư Duy Sự Nghiệp và Chỉ Số Vượt Khó AQ.
Trò chơi đã bắt đầu. Em chọn làm con mồi chịu trận, hay làm người chơi nắm giữ luật chơi? Hành động đi em!